Trong những năm đầu đời, não bộ của trẻ phát triển với tốc độ vượt bậc, đặc biệt trong giai đoạn từ 0–6 tuổi – còn được gọi là “giai đoạn vàng” của sự phát triển. Đây là thời điểm mà các kỹ năng về ngôn ngữ, nhận thức, vận động và tương tác xã hội được hình thành mạnh mẽ. Tuy nhiên, cũng chính trong giai đoạn này, một số trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu của rối loạn phát triển như: chậm nói, rối loạn phổ tự kỷ, tăng động giảm chú ý, chậm phát triển trí tuệ…
1. Vì sao cần phát hiện sớm?
Nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý – giáo dục đặc biệt cho thấy:
+ Trẻ được phát hiện và can thiệp trước 3 tuổi có khả năng cải thiện kỹ năng cao hơn rõ rệt so với trẻ phát hiện muộn.
+ Não bộ trẻ nhỏ có tính “dẻo” (neuroplasticity) rất cao, giúp việc can thiệp đạt hiệu quả tốt hơn nếu được thực hiện sớm và đúng cách.
Việc phát hiện sớm không chỉ giúp trẻ có cơ hội phát triển tối đa tiềm năng, mà còn:
• Giảm thiểu mức độ khó khăn trong học tập và hòa nhập sau này • Giúp phụ huynh hiểu đúng về tình trạng của con
• Tránh bỏ lỡ “thời điểm vàng” trong can thiệp
2. Những dấu hiệu phụ huynh không nên bỏ qua
Phụ huynh cần đặc biệt lưu ý nếu trẻ có một hoặc nhiều biểu hiện sau:
• Chậm nói hoặc không nói so với độ tuổi
• Ít giao tiếp mắt, không phản hồi khi gọi tên
• Không biết chỉ tay, không chia sẻ sự chú ý
• Hành vi lặp đi lặp lại, thích chơi một mình
• Khó tập trung, hiếu động quá mức
• Chậm vận động hoặc khó phối hợp động tác
Những dấu hiệu này không phải lúc nào cũng khẳng định trẻ có rối loạn, nhưng là tín hiệu cảnh báo cần được sàng lọc chuyên môn.
3. Sàng lọc và thăm khám sớm – bước đi cần thiết
Việc đưa trẻ đi sàng lọc phát triển tại các cơ sở chuyên môn giúp:
• Đánh giá toàn diện các lĩnh vực phát triển của trẻ
• Phát hiện nguy cơ sớm, ngay cả khi biểu hiện còn nhẹ
• Xây dựng lộ trình can thiệp cá nhân hóa
Các công cụ sàng lọc hiện nay được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn khoa học quốc tế, đảm bảo độ tin cậy cao khi được thực hiện bởi chuyên gia.
4. Vai trò của phụ huynh
Phụ huynh chính là người quan sát trẻ nhiều nhất mỗi ngày. Vì vậy:
• Hãy tin vào trực giác của mình khi thấy con “khác với bình thường”
• Không nên chờ đợi với suy nghĩ “lớn lên sẽ tự hết”
• Chủ động đưa trẻ đi kiểm tra càng sớm càng tốt
Phát hiện sớm không phải là “gắn nhãn” cho trẻ, mà là trao cho trẻ cơ hội được hỗ trợ đúng lúc.
ThS Trần Ngát- GĐ Trung Tâm Trí Đức Việt.